Menu

Jornal de la còla FFRC 2022 / 2023 – Novembre de 2022

Cap redactritz : Olivià Roux

Maquetista : Aurèlia Louis

Responsable de publicacion : Felip Hammel


Era coja ath aunor

Profieitatz d’aqueth legume de sason nà descobrir ua recèpta de còca ara coja e venguetz rescauhar vos en cosina 😉

A preparar e a degustar dam eths enfants nath dia de Martror !

10 minuta de preparacion40 minutas de cueitaCòca nà 6 personas

Ingredients :

  • 300 g de coja
  • 1 irange
  • 3 ueus
  • 1 c.c de lhevami
  • 250 g de sucre
  • 300 g de haria
  • 2 c.s d’òli
  • 1 zèste d’irange
  • eth shuc d’ua irange

Debanament :

  1. Pelar era coja, tirar era pèth e la vueitar. Puish la talhucar en petits tròses.
  2. Còser era coja ara vapor puish deishar en hredir.
  3. En un saladèr, mesclar eths ueus dam eth sucre. Puish, ajustar haria, era lhevami, eth zèste d’irange e eth shuc d’ua irange. Mesclar dinc a obténguer un mescla omogenèu.
  4. Ajustar era coja en saladèr e mesclar.
  5. Botar era preparacion en un motle a còca boderat per avança puish hèr còser ath horn a 180 grads pendent 40 minutas. Pensatz a verificar era cueita dam un cotèth !
  6. Petita astúcia de cap : especiatz eras granas de coja e hètz-las grasilhar ara padena o ath horn pendent 15 minutas. Decoratz era vòsta còca ! Tot que’s minja, arren ne’s gaspilha…

Bona degustacion e bona hèsta de Martor ☻

Raquel Quet e de la còla


La descobèrta de las Familhas de lenga

Quin plaser de descobrir pendent ma primièra setmana d’estagi la matèria Familhas de lenga. La sesilha comencèt per dire « adieu » dins totas las lengas que coneis la classa. D’arreu, los calandrons disián « konichiwa », « kalimera » o encara « guten morgen ». Sus la paret i a la mapa del monde en occitan e a l’entorn i a de produccions d’enfants : de drapèus dessenhats amb los diferents mots per dire « adieu ». Es polit coma tot e permet de viatjar tot en demorar dins la classa. Lo trabalh d’aquesta sesilha èra un trabalh sus tres comptinas suls jorns de la setmana : una en espanhòl, una en anglés e una en italian. Las comptinas èran escrichas al tablèu. La tòca èra de soscar de qué parlan. Sulcòp, los enfants trobèron lo ligam entre los tres : los jorns de la setmana. E aprèp cercavan cossí se ditz diluns dins las autras lengas e camin fasent totes los autres jorns.

Èri plan suspresa de veire la facilitat dels enfants de cercar, de soscar e de faire de comparasons entre las lengas. Èri impressionada e aquò va sens dire qu’èra un polit exemple concret dels beneficis de l’immersion tre pichon.

Olivià Roux e la còla


REVIRAR ? Un jòc de mainat

Que coneishèvam dejà dicod’Òc, verb’Òc, topÒc e mei suu siti deu Congrès : ua vertadèra ajuda lingüistica. Lo darrèr vadut : Revirada que i hè contunh. Que s’i pòden revirar tèxtes mes tanben documents o enqüèra paginas web.

Presentacion

Lo 14 d’octobre passat, e après 4 ans de tribalh, lo Congrès que presentè a Pau l’aviada de Revirada, lo navèth traductor automatic occitan-francés e francés-occitan entà las variantas gascona e lengadociana.

En tot emparà’s sus çò qui existiva dejà (traductor automatic Apertium) e sus çò de hèit suusiti deu Congrès, Revirada que compta 170 000 mots occitans, 1 milion de fòrmas flechidas occitanas de mots conjugats, 170 000 parelhs de traduccion dens los dus sens, 35 000 terminasons verbaus, 1 600 règlas de seleccion lexicau… Un tribalh deus grans qui permet de har mesclar los diferents penents de la lenga: l’orau, l’escriut e lo numeric.

Un utís d’espandiment per la lenga

Cadun que’s pòt familiarizar dab aqueth utís.

Tot purmèr, que pòt estar ua vertadèra ajuda tà las escòlas, mei que mei bilinguas e Calandretas. Los regents que pòden comunicar aisidament en lenga nosta e las familhas que pòden revirar çò qui’us hè besonh. La compreneson ne harà pas mei empach.

D’autes que se’n pòden servir entà integrar la lenga occitana dens la lor comunicacion. En Bearn per exemple, la collectivitat “Pays de Béarn” qu’a integrat la traduccion automatica deu lo site o enqüèra “riviere immo”, enterpresa basada en Tarn e Garona. Estructuras mei que semblavan interessadas, probable que seguiràn lèu aqueste camin.

Enfin, per’mor de la soa simplicitat, cadun qu’i pòt aver accès e de faiçon rapida mercés au desvolopament de l’aplicacion suus telefonets.

Dab un mes de practica solament, qu’an dejà enregistrat 100 000 traduccions sus l’interfaci en linha e 1 000 telecargaments de las aplicacions taus mobiles. Un utís qui semblava esperat !

Quina seguida?

Peu moment, que son disponiblas sonque las versions gascona e lengadociana, que podem brembar qu’estó un projècte deus bèths qui demandè mejans umans e financèrs importants e que l’obertura d’aqueste utís cap a dialèctes mei que depenerà de l’escaduda a perseguir dab los medishs mejans.

D’ací 2024, l’aplicacion que va desvolopar la reconeishença vocau.

Revirada qu’ei disponible sus revirada.eu e en telecargament suu telefonet dens Google Play e App Store.

L’entervista de l’expèrta : Aura Séguier (webmaster Lo Congrès)

De quina faiçon avetz tribalhat ? Dins l’encastre del projècte Linguatec, un projècte qu’amassa d’aragoneses, de basques e d’occitans a l’entorn de las tecnologias de la lenga, fasèm de transfèrs de competéncias e de coneissenças : los que son mai avançats dins una tecnologia ajudan los autres a bastir la lor mai lèu. Per exemple, los basques nos expliquèron quinas errors avián faitas en bastissent lor traductor automatic, e nos evitèt de las far nosautres. S’ocupèron de la partida ligada a l’intelligéncia artificiala de nòstra sintèsi vocala.

Quina foncion a Revirada quan un mot a mantua siginificacion ? ” Le ” en francés pòt èstre siá un determinant, siá un pronom, e aquí avèm una seria de règlas que permeton de causir. Per exemple ” le ” abans un nom es un determinant e pas un pronom donc causís determinant […] Parièr per ” voler ” que pòt èstre revirat per ” volar ” o ” raubar ”, se lo mot es precedit per ” oiseau ” causís ” volar ”.

Quin s’i hè compte de l’especificitat de la lenga occitana ?  Son d’algoritmes e de programas que fan aquel trabalh d’adobament lexical e gramatical coma la contraccion sus+lo que dona ” sul ”, lo passatge dels adjectius davant lo nom, apostrofar los pronoms, o encara lo ” que ” enonciatiu gascon.

Emilia Laulhé e l’equipa


La diglossia

Es un anecdòta que nos contèt Felip Hammel que me donèt l’idèa d’aquel article, quitament se lo mieu percors e rapòrt personal a la lenga me balhèt atanben l’enveja de l’escriure. L’anecdòta es la seguenta : un jorn per las annadas 90, la còla pedagogica de la Calandreta dels Ametlièrs a Besièrs menèt una experiéncia dins la classa de PS/MS. D’adultes forastièrs a l’escòla e subretot a la classa dintrèron e escambièron amb los escolans. S’encapa que d’ora los mainatges fasián la diferéncia entre los adultes segon lo còdi vestimentari. Als adultes mai aprestats e plan parats parlèron naturalament en francés, als d’aspècte mai atrabalhits e mai modèstes, lor parlèron tot naturalament en occitan.

La diglossia. D’ora los calandrons i son acarats. Auriái tanben poscut nomenar aqueste article « Cossí sortiguèri de la diglossia ». 

Podèm rampelar que la diglossia es lo concèpte sociolingüistic que definís la situacion ierarquica inegalitària de doas varietats linguïsticas (d’una meteissa lenga o doas lengas distintas) dins un país o una societat. L’una es «auta» e l’autra «bassa» : una sola es considerada coma lenga vertadièra e portaira de cultura, e a generalament un estatut legal de jure o de facto superior a l’autra (coma dins lo cas del Francés e de l’Occitan). 

Es puslèu malaisit de l’escriure, aquel article, ja qu’òm se sentís un pauc vergonhós de parlar francament d’aquel subjècte dins un mitan occitanista – emai en sabent que d’unes aicí l’auràn pas jamai viscut aital. Çaquelà, me sembla tras qu’important de ne poder parlar onèstament, sustot quand volèm far de regent.a.s a Calandreta.  D’efièch, lo o la regent.a a Calandreta a la responsabilitat de portar la lenga dins la classa ; mas dins la larga e bèla istòria de la lenga nòstra, a tanben la carga de sa transmission e de sa subrevida. 

Es amb aquelas nocions e pendent ma lectura de Bodon (Lo libre dels grands jorns) que soi a escriure aqueste article. Benlèu seriá lo moment d’evocar qu’èri calandrona e que l’occitan l’aprenguèri a l’escòla. Degun lo parlava pas a l’ostal, las lengas mairalas èran lo francés e l’espanhòl. I aviá doncas pas de rapòrt afectiu en defòra del qu’aviái entretengut amb l’escòla (m’agradava fòrça la Calandreta).  En aqueles temps, l’occitan èra la lenga de l’escòla, una lenga de vida e una lenga de trabalh. Atanben una lenga d’expression. Una tresena lenga mairala, se òm pòt dire. Malaürosament, coma per una granda majoritat de calandrons (ja que venèm quasi totes d’un mitan francofòn),

aprèp l’entrada al collègi public e dins una França plan « diglossica », pauc a chac pauc l’occitan per ieu moriguèt. M’interessava pas e s’utilizava pas. Demembrèri fins a cossí dire de « òc ». « Òc, lo mot primièr que s’es perdut. E los autres an segut… ¹»

La poténcia de la diglossia es, de còps que i a, irresistibla. E dire que l’Occitan es una de las lengas que preferissi, ara que la torni parlar. Polida lenga de poesia. Remarcatz que las lengas que m’agradan lo mai son las que conéissi mièlhs. Sortiguèri de l’influéncia de la diglossia abans de tornar a l’occitan – totjorn sens la poder nomenar çaquelà. Lo desrocament foguèt d’en primièr teoric e politic. Quitament se seguiguèri lo bon camin de l’escòla de la republica, servèri un agach diferent e qualque pauc critic. Eretatge familial, o eretatge occitan ? Legiguèri de teorias feministas e descolonialas. Rescontrèri d’autras lengas minorisadas coma lo Galés, observèri una situacion bessona a l’Occitan en Martinica amb lo Creòl e en cò meu, dins lo Yucatàn, existís una relacion de diglossia  entre l’espanhòl e lo mayaʼ tʼàan. Tot aquò per dire qué ? Non res pus, ai pas de responsa a balhar a aquela problematica. La mieuna istòria amb l’Occitan s’acaba plan, mas cresi qu’es pas totjorn lo cas. Aquela question de la diglossia es centrala per l’avenidor de la lenga nòstra e es mai que mai vital de ne parlar. E de ne parlar amb los escolans en primièr. Es pas possible de lutar contra quicòm que comprenèm pas, que podèm pas nomenar. La causa deven invisibla e difusa, naturala, coma gaireben totas las estructuras socialas dominantas. Cossí ganhar aquela batèsta per la subrevida de l’Occitan que sembla perduda d’avança, senon benlèu en balhant d’aisinas conceptualas e d’armas de saber als mainatges que son los locutors de deman ?

Ana Liza e la còla

  1. Bodon, 1996, Edicions del Roergue, p.38

Lo festenal dels animals totemics a Seta

De qu’es un animal totemic?

Son d’emblèmas que se sortisson pendent de fèstas o d’eveniments culturals. Lor istòria pòt remontar fins al sègle 16en. Per la màger part son portats per de personas per desfilar pendent divèrsas processions. Un animal totemic pòt representar doas nocions plan distintas lo ben o lo mal. Se representa lo mal servís a expiar los malaürs qu’an pogut frapar la vila o lo vilatge. Se representa lo ben, es alara quicòm de positiu coma lo coratge, la fòrça, la rusa…

L’associacion Bona jornada (associacion de promocion de la cultura occitana a Seta) e tanben la de la Calandreta dels dalfinets, pendent una dimenjada organizèt aquel eveniment : i aguèt un vintenat d’animals totemics que respondèron presents acompanhats de musicians que jogavan de musica tradicionala. L’an passat pendent la davalada i aguèt una eleccion publica (pendent lo Total Festum) del novèl animal totemic : lo pofre.

Aquel animal representa lo mescladís culural de la vila amb sos 8 tentaculs, segon sa legenda cadun de sos tentaculs son emportats pels enfants de diferentas regions del mond. Aquela fèsta se faguèt per li faire sa batejada. Coma vòl la tradicion la batejada se faguèt pel darrièr animal totemic de la region eligit, lo leon d’Aumes e lo festenal serviguèt per festejar son eleccion.

A la fin del passa carrièra, los calandrons de Seta cantèron una cançon qu’escriguèron en l’onor del pofre. I aguèt tanben de grops de musica occitans presents coma Graïoli, lo Barrut, la Bande a koustik.

Aquel eveniment foguèt plan per aprene mai sus la cultura d’aicí, foguèt un bèl succès qu’a encantat pichons e grands e un polit rampèl sus la nòstra lenga-cultura.

Los presents foguèron entre autres lo drac de la Salvetat, l’ase de Bessan, lo pelican de Puèchserguièr, lo singlar de Vilamanda, lo conilh de Cers, la mirgueta de Gabian, lo taure de Portiranhas etc…

Aurèlia LOUIS e la còla. (Article e fòtos)


Talhièr cosina en cicle 3

Quand los escolans aprenguèron que i auriá talhièr de cosina lo divendres, foguèt una jòia.

La regenta decidiguèt de far doas recèptas : Una per utilizar de pan sec de la setmana per ne far de podding e l’autra, una recèpta simpla e coneguda dels mainatges, una còca tota simpla.

Aprèp aver remembrat qualques règlas, los enfants se  botèron per còla de sièis e cadun causiguèt un ròtle : responsable de l’igièna, responsable dels ingredients e del material, responsable de mesclar, responsable de las mesuras, e responsable de la lectura e cap de còla.

Metèrem totes los ingredients per un canton e las aisinas per un autre e comencèron en autonomia. Lo responsable lectura legissiá als autres la recèpta pichon a pichon, lo de l’igièna verifiquèt que tot lo monde avián las mans netas, lo de las mesuras anava pesar los ingredients pendent que lo del material e ingredients anava quèrre çò que caliá. Lo cap èra responsable de verificar que tot lo monde fasiá çò que caliá e del temps.

An legit, mesclat, mesurat, an de còps discutit de cossí faire, an pres d’iniciativas e an fait la terralha. Tot anèt dins lo forn e  posquèron manjar pel 4 oras, 4 còcas polidas e partejar lo demai amb l’escòla. Posquèron trabalhar  : la precision, l’organizacion, préner de decisions amassa, criticar la recèpta (mancava un pauc de lait), gerir lo temps, legir precisament, mesurar, far de conversions de mesuras. Èra un polit moment de trabalh e de plaser !

Julia Bignon e la còla


Escòla Calandreta Maurís Sgaravizzi

L’escòla Calandreta dau país de Nissa porterà lo nom de Maurís Sgaravizzi (1942-2011).

Mas cu èra Maurís Sgaravizzi ?

Èra un trobador occitan, coma l’indica l’escrich que figura sus dau sieu monument situat au vilatge de Coarasa, dont son soterradi li sieus cendras, dins la tomba dau sieu amic, l’escrivan e cuntaire Alan Pelhon (1946-1994).

E pura viuguèt sobretot a Nissa, dins lo quartier de la Magdalena, emb una maire banastiera e un paire estafaire pi daururier-relotgier, mestier que faguèt sieu.

Es a quatòrze ans que comencèt de si metre a la música, especialament a la quitarra, quora descurbèt an Avinhon lo cantaire Claudi Martí que li donèt l’envuèia de cantar en occitan. Es ensin que metèt en música lu tèxtos d’Alan Pelhon e de Joan-Luc Sauvaigo. 

Emb aquelu, Bernard Fruchier e Joan-Pèire Giraud, siguèt un dei fondators dau Centre Cultural Occitan País Nissart (aüra sonat Nissa Pantai – CCÒC País Nissart e Alpenc) en lo 1971. 

Sortèt tres discos encò de Ventadorn : ” Viure drech “, ” Chao viva “, ” Nissa Rebèla ” e doi CD : ” A tu ” (1999) e ” Issa Nissa, siam pas de Panissa ” (2012) acampa de cançons per lu pichoi, frucha dei sieus intervencions dins li escòlas.

Lu tres discos siguèron acampats dins una compilacion “ Camin de vida ” (2011).

Siguèt finda administrator de l’associacion ATE (Acuèlh Travalh Emplec) per aculhir e aubergar lu migrants dins un CADA (Centre d’Acuelh per Demandaires d’Asili) dins lo quartier de l’Ariana. Li plasia de mesclar li culturas e de descurbir d’autri sonoritats.

Lo sieu remembre es sempre viu : Crestian Bezet fa viure li sieus cançons emb la sieu chorma Amploa.

Aquel cant
 
Aquel cant
Que monta dins la nuech
Votz mescladi
Votz unidi
Aquel cant
Que rescaufa li còrs
Votz laugieri
Votz amigui
Aquel cant jòia eterna
Aquel cant solelh
Aquel cant solelh e plueia
Maravilha

Alan Pelhon e Maurís Sgaravizzi

Cristòu Daurore e la chorma


Buscha a las chastinhas

Idéia per la Nadau

Ingredients per lo biscuech (genovesa)

Per la crema a las chastinhas

Per lo cubriment

  1. Preparar  la genovesa : Cassar los uòus e separar las glaras daus rosseus.  Boirar los rosseus emb lo sucre. Montar las glaras  en névia.  Puei assemblar.  Ajostar la levadura. Estalar  la pasta sus la placa dau forn engraissada  de burre.  Far cueire 10 minutas a 180°. Apres,  rotlar la pasta e laissar fregir.
  2. Preparar la crema : Boirar lo sucre emb lo burre o (l’òli de coco). Esbolhar  las chastinhas  e ajostar au burre (o a l’òli de coco ). Gostar per ajustar.
  3. Assemblatge  : Desrotlar la pasta e estalar la crema. Rotlar de noveu.
  4. Per lo cubriment : Far la crema au chocolat en far fondre los ingredients au banh-maria. La farina serv a espessir la  crema. Puei estalar sus lo biscuech. Saupodrar de sucre glaç.
  5. Sarrar au fregerador.

Maria-Andrea Oms e la còla


 Una serada amb l’associacion

Tu Tanben e las Farfantèlas

A la M.V.A. de Besièrs (Maison de la Vida Associativa), que sèm en formacion, i a mantuna associacion viva.

Una d’aquelas es Tu Tanben, que a pres la seguida del Camèl del Fuoc en 2017 per prepausar un talhèr de cant e dança tradicionala occitana qu’existissiá ja dempuèi 2008.

Foguèri a una d’aqueles rencontres e aguèri l’astre de poder cantar amb Las Farfantèlas, qu’animèron per una ora un talhièr de cant per menar a una segonda partida, l’animacion d’un balèti a la votz.

Las Farfantèlas es un grop de cinc cantairas format dempuèi la rencontre de maires de calandrons amb la regenta de la Calandreta de Besièrs Claudia Bonnet e las personas que vivon a l’entorn de la cultura occitana. Cantan mai que mai un repertòri bearnés per la polifonia e de cants collectats per Laurenç Cavalié, poèta e musicaire de Narbona que trabalha a l’arengament de grops coma Du Bartas o La Mal Coiffée.

Aital, nos aprenguèron tres cants fòrça polits amb doçor, pedagogia e jòia.

Pel balèti me poguèri jónher a elas pels cants mai aisits e aprenguèri de variantas de danças que coneissiái pas coma la cadena anglesa dins la borrèia tres tempses, e una mena de rondèu. Puèi l’acordeonista Laureen Tillier coneguda jol nom de Carivari’òc animèt la fin del balèti.

L’associacion prepausa l’annada tota d’eveniments a l’entorn de la cultura occitana. Poiretz cantar e dançar cada dijòus, mas tanben descubrir de films en partenariat amb lo CIRDÒC (Institut Occitan de Cultura de Besièrs) o encara participar a de passejadas tematicas.

Per reçaupre la nòva letra e descubrir la programacion, anatz faire un torn al site internet tutanben.eu !!

 Emilia Chadeau e la còla


Una legenda Occitana : Lo Drapet.

Lo 1èr de novembre se dabana une fèsta que se ditz Martror. Es la fèsta dels mòrts. Aquela fèsta se festeja al mes de novembre perque se ditz qu’es lo periòde  que lo mond de la nuèit e de las tenèbras es mai pròche del mond dels vivants, çò que permet un melhor escambi simbolic entre los dos mondes.

Aquelas cresenças faguèron nàisser mantuna legenda a prepaus de creaturas orrificas.

Per uèi, vos en vau contar una.

L’istòria que vos vau contar es l’istòria del Drapet.

Lo Drapet es un caval orrific legendari de la vila d’Aiga mòrta en Camarga.

Se ditz que se passeja a l’entorn de las parets de la vila la nuèch. Lo monde dison véser un fòrma blanca que sembla un caval. Mas es pas aisit de lo véser, es una trèva qu’es aquí per quèrre d’enfants perduts, abandonats o desobeïssents.

Lo drapet es un animal marrit que cal pas seguir mas lo bruch de sas patas sus las rotas èra talament agradiu que los enfants sortissián e lo seguissián. Çaquelà aqueles mainatges tornèron pas jamai d’aquel viatge.

Se disiá que lo Drapet podiá alargar son esquina per far montar cap a 50 enfants. Puèi un còp son esquina plan cargada lo Drapet caminava cap a un trauc d’aiga per negar sas pichòtas victimas.

L’istòria d’aquel caval blanquinós simbòl de la mòrt èra plan coneguda. Èra una legenda utilizada per espaurugar los mainatges per fin que sián un pauc mai obeïssents.

Los enfants de la vila n’avián fargat una comptina espauruganta que fasiá :

« Qual montarà lo drapet ? Tu o ieu ? Tu o ieu ?

Qual montarà lo drapet ? Tu o ieu ?

Lo que lo drapet emportarà, emportarà..

Lo que lo drapet emportarà serà tu. »

Emà Gatumel

Benvengudas e bevenguts a las Ribas del nòstre camin que comença!

Hètz beroi ! L’equipa deus regents en formacion

Venèm d’Occitania tota, dempuèi Bearn fins a Nissa, en tot passar per Auvèrnha e Lemosin. Avètz aquí los nòstres primièrs articles. Publicarem un jornal un còp lo mes.

Esperam que vos agradarà. N’esitetz pas de’ns har un retorn.

Cap redactritz : Raquel Quet

Maquetista : Ana Liza Avila Sanchez

Responsable de publicacion : Felip Hammel

CFPO-RO 7 carrièra Franklin 34500 Besièrs


Lo Chastel dau Mazel de Tença

Bòria de lenga e cultura occitanas

J.P

Julian Pochelon, proprietari dempuèi septembre 2018 de Lo Chastel dau Mazel de Tença, bòria de 350 m2 subre una ectara enrodada d’una bèla paret de pèira e 8 ectaras de prats, coneis tots los proprietaris dempuèi 1290. Èra lo Chastel mai influent de Tença, vilatge del nòrd-èst de Léger Naut, a las bòras ardechosas.

Ara, Julian Pochelon e Raquèl Martin, calandrona formada a Aprene, an capitat de faire raionar lo Chastel a lor biais, ambe la vida de la cultura occitana, de la bòria e la venguda d’un pichon Gaston aquest’an.

En mai de l’activitat paisana menada d’un biais autonòm, rasonat e respectuós, prepausan jaces, seradas de concèrts ambe repais de verduras de l’òrt e carn de la bòria. Julian trabalha tanben a faire tornar la raça de vacas Mézine qu’aviá desapareguda del caire.

Pichon garçon de paisans que parlavan patoès, Julian aviá l’occitan dins l’aurelha mas mens la practica per çò que per la generacion de sos parents fuguèt enebit de lo parlar a l’escòla e doncas lo parlavan pas a l’ostal ni mai.

Julian trabalhèt l’occitan pendent 5 ans ambe lo primièr regent de la Calandreta Velava del Puei de Velay e puèi ambe Joan Roux, lingüista e escrivan especialista del parlar nòrd-occitan. Julian tornèt a Tença per dubrir son pròpri cors de patoès qu’amassa mai de 20 personas dempuèi 8 ans.

Mercés a aqueste cors que se fa totjorn dins la jòia e lo ben manjar, lo monde de la generacion vergonhosa de la lenga la torna parlar dins un escambi multi-generacional.

Per çò que tanben l’occitan es pas solament una lenga mas una cultura de musica, de dança e de ben manjar, fondèt l’associacion la Retornada en 2014. Aquò permet al monde que vòlon parlar occitan de se rescontrar a l’entorn d’un festenal que mescla mantun actors occitans : los intellectuals, los folclòristas, lo grop de « patoisants », las calandretas, los de l’ I.E.O. (…), totes ensem per partejar conferéncias, teatre, musica e dança, lenga e cultura, mas tanben un biais de manjar, de comunicar, e de rire ensem.

En defòra d’aqueste eveniment, prepausan tanben de concèrts e de balètis tot lo long de l’annada, totjorn acompanhats de repaisses faits a l’ostal ambe de produches de la bòria.

Ambe sa bèla-sòrre, son a trabalhar subre l’edicion d’un diccionari après aver publicat un libreton de conjugason en Vivaro-aupenc, parlar del caire.

Aqueste estiu foguèt tanben l’ocasion de tornar faire pel tresen còp al Chastel las Rescontras Occitanas de Tença, organizadas pel CFPO Montanhòl Auvèrnha Ròse-Alps. Estagi de 4 jorns en immersion, aquestas rescontras a l’entorn de la lenga e de la cultura occitana prepausan una bèla causida de talhièrs de dança, cant o artesanat, e de corses adaptats a totes nivèls mas tanben a cada parlar de la region (Auvèrnha, Vivaro-aupenc, Lengadocian, e Interdialectal). De costuma aqueste eveniment se fa la primièra setmana de las vacanças escolaras d’estiu e s’acaba ambe lo festenal de la Retornada.

Al còr d’aquel vivièr de cultura occitana, endralham la dubertura d’una Calandreta. Ambe la mesa en plaça ongan de l’associacion prefigurativa que ne fau partida, sèm a amassar las familhas interessadas pel projècte que integrarà lo biais paisan de viure ambe la participacion a la vida d’aquesta polida bòria.

Per resumir en un mot, auretz mai d’una ocasion de mancar pas de venir descubrir aqueste caire que mescla fòrça ben la ruralitat e la cultura occitana dins la convivialitat e un paisatge a vos copar l’alen !

http://le-chateau-du-mazel.com/

https://www.facebook.com/festenal.retornada

Emilia Chadeau e la còla


RECÈPTA : LA MERLUÇADA

Me’n vau vos presentar una recèpta de peis plan occitana : la merluçada. Recèpta :

çò que cal :

Cal metre la merluça a dessalar dins l’aiga fresca 2 jorns. Cal cambiar l’aiga 2 o 3 còps.

Plumar, lavar e atalhonar los trufets. Plumar l’alh, lo picar menut amb lo jolverd. Gardar de costat.

Metre la merluça dins una topina d’aiga freda amb las fuèlhas de laurièr. Menar al bulh. Al primièr bulh tirar la merluça e la metre de costat.

Dins l’aiga de la merluça, metre a còire los trufets.

D’aquel temps, triar la merluça, tirar las espinas e la pèl. Metre de costat.

D’aquel temps, dins una padena fa rossir doçament la persilhada dins l’òli d’oliva (bravament d’òli).

Quand los trufets son cuèches, los estorrir.

Dins la topina cauda, vojar los trufets, la merluça triada, lo pebre e vojar doçament l’òli caud amb la persilhada.

Virar de contunh amb un culhièr long de fust.

Se pòt rajustar un o dos uòus crus o cuèches copats menuts.

Olivià Roux e la còla


Los escaudèls

Aquí una recèpta d’un pastisson que crompavi al mercat del temps que demoravi a Vilafranca de Roèrgue.

Per 30 escaudèls : 1 kg de farina,

4 uòus,

4 culhièrs d’òli d’oliva, 20 g d’anís,

2 saquetons de levadura, 20 cl de crèma liquida, 200 g de sucre,

2 pecics de sal, 1 mujòl.

Precalfar lo forn a 220°C o th 7.

Mesclar la farina, l’anís, lo sucre, la sal e la levadura. Apondre e mesclar l’òli, los uòus e la crèma.

Se besonh apondre un pauc de lait per destibar la pasta, mas deu pas tròp pegar. Espandir la pasta sus un mièg centimètre de nautor.

La talhar amb une veire per far de redonds.

Plegar los 3 entorns cap al mitan amb los dets banhats per far los escaudèls.

Còire dins una ola d’aiga escaudada.

Los sortir tre que remontan a la susfàcia. Agotar.

Daurar los escaudèls amb lo mujòl.

Botar dins lo forn caud sus una placa pendant 35 minutas a 220°C o termostat 7.

Julia Bignon e la còla


Qu’es aquò qu’es aquò ?

  • « Qu’es aquò que fond la cira e manja la fanga? »
    • Responsa : Lo solelh

La primièra setmana d’estagi a Besièrs foguèt l’escasença de (re)descubrir un art de la lenga nòstra : las devinhòlas. En efièch, lo divendres lo Felip Joulié portèt un libre del regent e escrivan Andrieu Lagarda e nos faguèt profechar d’unas qualques expressions popularas finas :

«  Ma maire m’a fait en cantant, soi tot abilhat de blanc, ai pas ni coa ni tèsta e soi ni òme ni bèstia »

« Quand passèsse lo rei, se tirariá pas lo capèl »

« Un gran linçòl, petassat petassat, ni fial ni agulha i es passat »

Aquel engèni es tanben conegut coma « devinalhas » o « endevinalhas » en Lengadoc e Provença, coma « misca » , « miscausa », « causa verdiusa » o « verdausa » en Gasconha e coma « sorcelatge » en Limousin. Las devinhòlas èran, bèl temps i a, un passatemps estimulant per la familia tota e de còps que i a, lo vilatge : joves coma ancians, pichons e grands s’amusavan amassa al canton prèp del fuòc. Jòc de mots e jòc de societat, las devinhòlas son un biais de bastir lo lengatge e la coneissença del mond alentorn. Pels mai vièlhs, existissián de repertòris calhòls. Totas aquelas devinhòlas se pòdon trapar dins lo libre Qu’es aquò, qu’es aquò ? de Lagarda. Per ieu, son tals coma las poesias o los provèrbis : un mejan interessant de dintrar dins una lenga. Ricas en images e sonoritats, permeton de recaptar de vocabulari e de dubrir una fenèstra sus un vejaire e una cultura. Son definitivament d’aisinas fòrça interessantas per la classa, qualque siá lo nivèl. Aquí vos daissi amb una darnièra :

« Verda coma lo jolvert, agra coma lo vinagre e doça coma lo velós »

Qual soi ?

L’amètla plan segur !

Ana Liza

Sorça devinhòlas : https://www.jornalet.com/blocs/devinhola-occitana , Qu’es aquò, qu’es aquò? Andrieu Lagarda, 2012.


Lo paisselatge

Son mos remembres de quand èri calandrona, puèi çò que legiguèri dins l’article

« L’enfant acteur et transmetteur d’apprentissages linguistiques : une expérience en milieu immersif » d’Irena Pradal e Lidia Hernandez, que fan qu’ai enveja de vos parlar del paisselatge.

Lo paisselatge es present al dintre de las calandretas. Lo « paissèl » es çò que metèm a una planta per l’ajudar a grandir d’un bon biais. Aquí a Calandreta sonam paissèl un mainatge que va ajudar, al long de l’annada, un mai pichon per s’adaptar a la lenga, a las règlas de l’escòla, mas lo pòt tanben ajudar a metre lo mantèl, se netejar las mans, l’acompanhar en classa, a la dormida… Lo paissèl, que deu èsser al mens irange en color de comportament, se deu de sosténer lo pichon qu’aurà a sa carga.

Per saupre de qual pichon se va trachar, a la debuta de l’annada se debana un conselh de paisselatge, ont los grands, van prepausar lo nom d’un pichòt que se vòlon plan mainar. Pendent l’annada de gostars, de talhièrs, e de jòcs son organizats per fargar un vertadièr ligam entre lo paissèl e lo pichon.

Dins un autre cas, lo paisselatge es tanben utilizat dins la formacion de regent a Calandreta. Los estagiaris que sonam « calandrin o calandrina » son acompanhats per un regent, que serà son paissèl. Lo paissèl a d’aculhir l’estagiari dins la classa. A de faire lo ligam amb los autres regents que recebràn lo calandrin dins la classa, de respondre a sas questions, li mostrar e balhar d’aisinas a prepaus del mestièr de regent. Dins lo movement Calandreta lo paissèl es alara una persona mai experimentada que pòt mostrar, ajudar e aprene d’aisinas a una autra persona que demanda d’aprene, de grandir e d’evoluir dins l’encastre de las Calandretas, de la lenga-cultura occitana.

Emà Gatumel


Calandreta en sortida : balhar sens ath viure AMASSA

Qu’é dam ua hami de partatge, que vos vau parlar dera prumèra sortida escolara dam era Calandreta Del País Murethin. Per informacion, que som ua calandrina e nà mon prumèr estagi, qu’èri ena classa de Bernadèta sus dus nivèus GS/CP. Qu’èra ua polida sortida nà Briodes dam era tòca d’ahortir eth ligam entre escolans.

Nà se hèr, ua mesa en plaça d’escaletas entre escolans nà s’encontrar, se descobrir e s’ajudar, ua explicacion clara deth debanament de nòsta jornada e qu’èram prèsts nà partir a Briodes nà passar ua jornada mans enas mans !

Ua maitiada on eths escolans qu’avián era causida entre cinc talhèrs cooperatius : “Camp’Art” (land art), erbièr, jòcs liures e un pauc d’espòrt dam un relais cross e un caminament de santat : praticar, aprénguer, partatjar, construsir e escàder-s’i AMASSA !

Que menè un talhèr “Camp’Art”, dam era tòca de hèr còlas d’escolans e de deishar plaça ara imaginacion e ara creativat en utilizant tot çò que se trobava ena natura nà hèr ua òbra artistica. E nà acabar, devinhar eras òbras hargadas.

Eth temps de minjar e de mos pausar, e hop hop hop qu’èram partits en passejada en bòsc nà profitar deth calme e se sentir apatzats, escotar eths bruts deth bòsc, prénguer un temps assetat en ronda nà balhar son sentit e tribalhar sus eths sens. Qu’acabèrem aquera sortida dam era construccion d’ua cabana AMASSA : trobar de huelhas nà hargar un tapís, transformar ua cama d’arbe en cadièra, hargar ua sortida secreta…

Tornar ara escòla nà un bon vrespalh d’aniversari e cric e crac era jornada qu’èra acabada !

Raquel Quet


L’ARREPROÈR

Quan la grua vòla baish Devath l’ala qu’a lo glaç ! Quan la grua vòla haut Devath l’ala qu’a lo caut !

Un arreproèr de sason puish que las gruas, aquestes ausèths migratòris non van pas tardar a traucar lo cèu d’ua partida de la Gasconha tà s’anar installar de l’aute costat deus Pirenèus, e dinc a Africa.

La rason : lo hred. En efèit, aquestes ausèths que’s dèishan l’ endret de nidacion on las aigas e torran e lo minjar qu’i ei de mautrobar.

Atau que s’organizan e que començan un viatge deus longs de milièrs de quilomètres dab aquestafòrma hèra particulara e reconeishedera de V.

Quan e’ns passan au dessús deu cap, lo monde que las espian e que saben que lo hred n’ei pas luenh.

A quauques uns,que’us agrada tà poder passar un ivèrn deus hreds mes hèra que se n’avienen : que’us triga de las tornar véder a passar tà anonciar la prima e lo tornar de las calors !

Emilia Laulhé e la còla


UNA FEMNA REMARCABLA

Maria MONTESSORI l’escòla de vita, Per Caroline LEPEU e Jérôme MONDOLONI, edicion Marabules, 2022.

Qué de mielh qu’una benda d’imatges per visionar una vita, de bot per bot… un filme beleu. Mas i a pas lo mesme plaser. Lo libre escrich per Caroline Lepeu e illustrat per Jérôme Mondoloni, es plasent a veire, coma sa cuberta blua, bruna e sopla, un titre evocator de una pedagogia que coneissem de pres o de luenh, mas qu’auviguerem parlar. Es associat a queu nom, Maria. ‘Na femna que visem dessehada, siclada a nautor daus pitits que l’entoren, tots vestits a la moda dau debut dau segle XX. N’am descubrit dins queu libre mai que ‘na pedagogia, un percors extraordinari, una filosofia de vita. Los dessenhs son braves, ben detalhats, expressius emb una nòta de color sepià o blu. Porten los perpaus.

Chapitre 1 : una femna libra “L’òme aparten per se-mesma : deu s’incarnar gràcia a sa pròpia volontat”. M. M. Dins quela partida, rencontram ‘na jòuna femna determinada a far daus estudis de medecina dins un monde universitari masculin. ‘L’ era pas la benveguda. Mai que mai ‘guet son diplòma de medecina, a 26 ans. Puei en 1897, junhet un programa de recercha a la clinica psiquiatrica de l’universitat de Roma. Trabalhet coma daus mainatges endechats, a ‘n‘epòca ente eran considerats comà daus èssers sens capacitat d’evolucion. Observet e comprenguet que lo mainatge es condicionat per son environament. E que si metem a la portada de quilhs pitits daus materiaus per estimular lurs sens, en jugar, en tocar, en manipular e si l’adulte a una postura benvolenta coma ilhs, pòden desvelopar, çò que ‘pelam uei, lurs capacitats cognitivas e d’interaccion. En parallela Maria Montessori aguet un dròlle fòra maridatge coma lo professor Montesano, que la quitará mai tard per se maridar, per satisfar la mair. Metet son filh en pension dins ‘na familha a la campanha, sarrat. Quò siguet un grand dolor per la Maria. Mas per sa carriera aviá pas la chausida.

Chapitre 2 : la descuberta dau pitit universau: “Lo pitit deu pas èsser considerat coma lo filh de l’òme, mas coma lo creator e lo pair de l’Òme, un pair capable de crear ‘n’ umanitat melhora.” M. M. Per obludar l’òme de sa vita, la Maria tornet prener daus estudius de letras e filosifia e se formet a l’antropologia. Contunhet sas investigacions sus los pitits coma pedagòga. En 1904 ensenhet l’antropologia a l’escòla pedagogica de l’universitat de Roma. “Si devetz retener qu’una sola chausa […] mas l’amor aida a construire l’umanitat[…]” En 1907 dreibet la Casa dei Bambinis per daus drolles de la ruá. Faguet far lo materiau pedagogic. Plan viste los pitits aprengueren a comptar , a legir. S’estimuleren los uns los autres e aprengueren los uns daus autres. En 1909 escrisset son prumier libre per explicar sa pedagogia “Lo metòde Montessori – Pedagogia scientifica”. Lo succès es grand, lo libre es revirat e imprimat en 20 lingas. Non solament la Maria Montessori instruguet lo monde de sos metòdes revolucionaris mas tanben emb son discors filosofic sus la natura prunda e espirituala dau mainatge e ‘laidonc de l’Òme. ‘La tòrna trobar a queu moment son filh. A 14 ans. Quand la prumiera guerra petet troberen refugi a Barcelona.

Chapitre 3 : una femna de patz :”Fau que l’òme ‘masse totas sas valors vitalas e sas energias per se desvelopar e preparar sa liberacion. Qu’es pus lo moment de se batre los uns contra los autres, de cerchar a s’acablar mutualament ; fau que l’òme aïe per sol but de s’elevar, de se liberar daus liams inutiles que sèm a crear e que lo menan vers l’abisme de la demencia.” M. M.

Lo darrier chapitre comença emb ‘na ‘massada de pedagògues internacionaus, entre autres Piaget o Decroly. Fonderen La liga internacionala per l’educacion nuvela. Coma Mario, son filh, vai s’insurjar contre las montadas dau nazime e dau fascisme. Vai afirmar la necessitat d’educar los pitits dins lo respect e la benvolença per chanjar la societat. En 1939 convidada per far ‘na formacion a la Sociatat teosofica en India, la Maria e son filh parteren. Lo viatge en India duret 6 ans, ente rencontret Neru e Gandhi. En 1950 ‘la participet a la fondacion de l’UNESCO per l’educacion. E a chasque pas de son chamin, difuset un messatge de patz. Sens amor per los òmes e las femnas i a pas de patz. La Maria Montessori es morta a 82 ans, en 1952 dins son país d’adopcion los País-Bas.

L’autor chausiguet de las sequéncias de la vita de la Maria Montessori emb sa sensibilitat e segon çò que voliá revelar de sa personalitat. Qu’es interessent, simple a legir. I a de las cerchas, de las referéncias autenticas. E pòt balhar l’enveja de ne’n saubre mai.

Maria-Andrea Oms


Moneda locala e moneda de classa a Calandreta

Metèri en plaça a Niça la moneda locala “Nissart” en decembre dau 2017 per ajudar l’economia locala (produccion, mesteirans, transformators, professions liberali). E finda per ligar la moneda a la lenga, la cultura, l’istòria locali perque toi lu bilhets son escrichs en occitan local e cadun mete a l’onor un simbòlo ò un personatge important dau canton. Vint-a- doi partenaris vendon emb aquesta moneda de produchs e de servicis locals dins una lenga locala.

Lu utilizaires dau Nissart an de reduccions perque non li son de centimes e sobretot perque li son de produchs mens cars en Nissarts que non pas en euros.

Aquesta moneda sosten l’economia locala modèstament e la valoriza per la fiertat dei sieus utilizaires de l’utilizar. Fa tanben la promocion de la lenga e de la cultura locala. Pichina originalitat: lo bilhet de 0 Nissart sièrve per far de dons au projècte d’escòla Calandreta Maurís Sgaravizzi, prevista a Plan de Var.

Dins la classa dont faguèri lo mieu estagi d’abaudiment an Aurenja, li descurbèri la moneda de la classa: la Trèva. Audrei Dumas la metèt en plaça emb lu calandrons que chausissèron lo nom. Es utilizada cada jorn en classa. La magistressa paga lu mestiers e li produccions dei calandrons. D’un autre costat, lo pichon paga li sieus multas per lo sieu comportament en classa, la tarifa es diferenta segon la cencha de l’enfant e la lei ò la règla non respectada. Fan un molon de carculs per n’aver e per non la perdre. Enfin, lo divendres es jorn de paga, pi de mercat : cadun vende (es limitat a tres cauas per lu enfants), la magistressa vende de caramèlas, de libres, de materiaus de classa. Es un moment que sembla important e asperat, degun non lo vòu mancar. Fin finala, la moneda es una aisina que pòu aver una utilitat per ajudar un sector precís de l’economia ò au foncionament d’una classa. La sieu personalizacion permete de la s’apoderar, deven cen que li metèm dintre, que sigue la fiertat, lo besonh d’escambiar ò encara si manjar quauquaren de bòn.

Cristòu Dau Rore


Una recèpta : la pasta de modelar

Aquela recèpta es aisida de faire amb los enfants se lo desiran. Es sens risc, se la meton a la boca.

Ingredients :

  • Farina
  • Sal
  • Fecula de milh
  • Bicarbonata de soda
  • Òli vegetala
  • Aiga
  • Colorants alimentaris

(espècias coma de l’ortiga en polvera, de papricà, curcumà, cacau, canèla, chuc de caulet roge)

Aisinas :

  • 1 ensaladièr
  • 3 tassas
  • 1 culhieron

Etapa 1 : Dins un ensaladièr, mesclatz totes

los ingredients secs (1 gòt de farina, 1 gòt de fecula de milh, ¼ de gòt de sal, 2 culhierons de bicarbonata de soda).

Etapa 2 : Metre de colorants alimentaris se lo desiratz.

Etapa 3 : Apondre 2 culhèrons d’òli puèi l’aiga pauc a cha pauc en tot remenant. Apondre la fecula de milh se la pasta pega de tròp.

Tot aquò se pòt conservar una setmana e mai dins una boita al refregidor. Lo torn es jogat !


LOS MOTS DE L’ABÒR

DE CERCAR :

arrasim                      bruma

bòtas                         camparòu

castanhas                  cujas

esquilhòt                  esquiròu

huelha                      irange

noveme                    octobre

paraploja                  ploja

pomas                      vrenhas

ACTION DE FORMATION
ACTION DE FORMATION
OF enregistré sous le numéro : 91340275334